Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı,
enerji sektöründe özelleştirme ve yerli kaynak kullanımı ağırlıklı yeni yol
haritasını belirledi. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı 2004 yılında
yayımlanan "Elektrik Enerjisi Sektörü Reformu ve Özelleştirme Strateji
Belgesi"nin, serbest piyasaya geçiş döneminde duyulan ihtiyaçlar ve
ayrıca aradan geçen süre içinde gerçekleştirilmiş olan çalışmalar ve yasal
düzenlemeleri dikkate alarak yeniden düzenlenmesine karar verdi.
Bakanlık konuyla ilgili hazırladığı taslağı, Hazine Müsteşarlığı, Devlet
Planlama Teşkilatı, Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu ve Özelleştirme İdaresi
Başkanlığı'nın görüşüne sundu. İlgili kuruluşların görüşlerinin da alınmasından
sonra son şeklini alacak olan taslak, Yüksek Planlama Kurulu Kararı ile
çıkacak.
Taslağa göre, enerji sektöründe rekabetçi bir serbest piyasa oluşumu
çalışmalarına devam edilecek, rekabetçi piyasa oluşumu araçları arasında yer
alan üretim ve dağıtım özelleştirmeleri tamamlanacak ve iyi işleyen bir
rekabetçi piyasa yapısı oluşturulacak.
Ayrıca, arz güvenliği kalıcı olarak temin edilecek, rekabet yoluyla elektrik
enerjisinin maliyetleri düşürülecek, dışa bağımlılık asgariye indirilecek, yerli
kaynakların azami ölçüde kullanıldığı bir üretim sektörü oluşturulacak,
yenilenebilir enerji kaynaklarından da azami ölçüde faydalanılacak.
Toptan satış piyasası
Taslağa göre, dengeleme ve uzlaştırma mekanizması esas olarak muhafaza
edilecek ve mekanizmanın etkin bir biçimde uygulanması sağlanacak. Sektördeki
büyük tüketicilerin ihtiyaçlarının tamamını, üreticiler ile yapılacak ikili
anlaşmalarla temin etmeleri esas olacak.
Toptan satış piyasasındaki dengesizlikler ve anlaşmalardan farklar Piyasa
Dengeleme ve Uzlaştırma Merkezi (PMUM) tarafından belirlenecek ve taraflar
arasında uzlaştırılacak. Mevcut 3 uzlaşma dönemini temel alan geçiş dönemi
dengeleme ve uzlaştırma mekanizması uygulamasının yerini alacak saatlik fiyatlar
ile uygulamaya yönelik hazırlıklar tamamlanarak 1 Ocak 2009 tarihinden itibaren
saatlik uygulamaya geçilecek.
Oluşturulacak gün öncesi piyasasında uzun ve orta dönemli ikili anlaşmalar
dışında da enerji ticareti yapılması mümkün olabilecek. Böylece
dengeleme-uzlaştırma sadece mevcut anlaşmalardan farkların dengelenmesi ve
uzlaştırılmasına münhasır olacak, piyasa katılımcıları gün öncesi piyasasından
bir gün sonrası dahil olmak üzere kısa ve orta vadeli spot alım-satım işlemleri
yapabilecek.
Kapasite mekanizması
Enerjide arz güvenliğinin sağlanması için üreticilere, güvenilir
kapasitelerine uygun olarak MW güçleriyle orantılı bildirim yapma, bu bildirime
uygun olarak kapasite belgelerini (sertifika) yayınlama ve bu kapasiteyi temin
yükümlülüğü getirilecek. Tedarikçilere ise tedarik etmekle yükümlü oldukları
yükleri karşılamak üzere (MW), gerekli kapasite belgelerini temin etme ve
bildirme yükümlülüğü getirilecek.
Yarışma yoluyla kapasite temini
Tedarikçilerin, orta ve uzun dönemde ihtiyaç duyacakları enerji ve kapasiteyi
kendilerinin belirlemesi ve ikili anlaşmalar yoluyla temini esas olacak. Ancak,
orta ve uzun dönem için yapılan arz-talep projeksiyonlarında perakende lisansına
sahip dağıtım şirketlerinin gerekli güvenilir kapasiteye sahip olamayacaklarının
tespit edilmesi halinde, bu ihtiyaç, talepleri halinde onlar adına PMUM
tarafından düzenlenecek periyodik yarışmalar ile (müzayedeler) de temin
edilebilecek.
Bu müzayede uygulaması ihtiyaç duyulması halinde her yıl, gelecekteki 4-5 yıl
sonrasında devreye girebilecek yeni üretim tesislerinin yapılmasını temin için
uygulanacak, müzayede sonucunda belirlenen üretim şirketleri ile tedarikçiler
arasında 10 yıldan az olmamak kaydıyla ikili anlaşmalar yapılacak.
Geçiş dönemi sözleşmeleri
Kamu uhdesindeki üretim kapasitesinin "geçiş dönemi sözleşmeleri" vasıtasıyla
piyasaya tahsis edilmesinde şu ilkeler uygulanacak: Düzenlenmiş fiyatlar
üzerinden yapılan geçiş dönemi sözleşmelerinin süresi 2012 yılı sonuna kadar
uzatılacak, bu tarihten önce özelleştirilmesi gerçekleşen tesisler için
sözleşmeler sözleşme süresi sonuna kadar geçerliliğini koruyacak.
Elektrik Üretim Anonim Şirketi (EÜAŞ) uhdesinde kalan hidroelektrik üretim
santrallarının Enerji Bakanlığı, TEİAŞ ve EÜAŞ arasında her yıl belirlenen
güvenilir asgari üretim kapasitesi TETAŞ-EÜAŞ arasında yapılan geçiş dönemi
sözleşmesi kapsamında 2012 yılı sonuna kadar TETAŞ'a tahsis edilecek ve TETAŞ
ile dağıtım şirketleri arasındaki geçiş sözleşmeleri vasıtasıyla perakende satış
lisansı sahibi dağıtım şirketlerine satılacak.
Piyasa işleticisi
Dengeleme ve uzlaştırma işlemleri, oluşturulacak gün öncesi piyasası
işlemleri ile orta vadede oluşacak vadeli işlemler piyasalarının işletilmesi,
mali ve idari özerkliğe sahip "piyasa işleticisi" tarafından sürdürülecek.
Tarifeler
Dağıtım bölgeleri arasında tüketicilere uygulanan tarifeleri ulusal tarife
temelinde eşitlemek üzere başlatılacak fiyat eşitleme mekanizmasının
uygulanmasına 2012 yılı sonuna kadar devam edilecek.
2010 yılı sonundan itibaren eşitleme, dağıtım tarifeleri esas alınarak
uygulanacak. Kayıp-kaçağın tümünün perakende satış tarifelerine yansıtıldığı
mevcut yapı değiştirilecek, kayıp-kaçağın sadece yüzde 5'lik bölümü dağıtım
tarifesi içerisinde yer alacak.
Maliyet esaslı fiyatlandırma
Enerji fiyatlandırması maliyet esaslı olacak. Kamu kuruluşlarınca enerji
üretimi maksadıyla üretilen kömür, linyit ve doğal gaz fiyatları, üretim ve
ithalat maliyetlerine göre belirlenecek ve değişimler elektrik üretim ve satış
maliyetlerine yansıtılacak.
Elektrik enerjisi tüketici fiyatlarındaki maliyet kaynakları artışların
tüketicilere yansıtılmasında sosyal boyut gözetilecek.
2013'e kadar faaliyetler ayrıştırılacak
Dağıtım, üretim ve perakende satış faaliyetlerini birlikte yürüten dağıtım
şirketleri 1 Ocak 2013 tarihine kadar bu faaliyetleri ayrıştıracak.
Özelleştirme
Özelleştirmede temel hedef, sektörde rekabetin oluşması, üretim ve dağıtım
sektörlerinde verimliliğin artırılması, bu yolla maliyetlerin düşürülmesi ve arz
güvenliğinin sağlanması olacak. Gelir odaklı bir özelleştirme stratejisi
izlenmeyecek.
Elektrik Piyasası Yasası'nda belirtilen "mevcut sözleşmeler" kapsamına
girmeyen bölgeleri, ilk 2008 Kasım, ikincisi 2009 Mart ve üçüncüsü 2009 Temmuz
aylarında yapılacak 3 ihale vasıtasıyla özelleştirilecek. Üretim
özelleştirmelerinin de belli bir takvim içerisinde 2010 yılı sonuna kadar
tamamlanması hedefleniyor.
Arz güvenliği
2004 yılında hazırlanarak yayımlanmış olan ve 2004-2020 yıllarını kapsayan
elektrik enerjisi talep projeksiyonu, 2009 yılı sonuna kadar 2009-2030 yıllarını
kapsayacak şekilde revize edilecek.
Yine 2004 yılında hazırlanmış olan ve 2005-2020 yıllarını kapsayan Üretim
Planlama Çalışması hazırlanan talep projeksiyonu çerçevesinde, 2010 yılı Haziran
ayına kadar hazırlanarak yayımlanacak.
Enerji Bakanlığı Elektrik Enerjisi Arz Güvenliği Raporu'nu 31 Aralık 2008
tarihine kadar, TEİAŞ tarafından hazırlanan kapasite projeksiyonu, EPDK
tarafından hazırlanan Elektrik Piyasası Gelişim Raporu sonuçlarına göre
arz-talep dengesini, dağıtım sistemi ve üretim tesislerinin durumunu da dikkate
alarak hazırlayıp, Bakanlar Kurulu'na sunacak.
Yerli kaynak payı artacak
Üretim planlarında ve lisanslama işlemlerinde, yerli kaynakların payının
kurulu güç içerisinde en az yüzde 70, üretimde en az yüzde 55 olması
hedefleniyor.
Afşin-Elbistan yöresinde bulunan linyit yataklarının 2023 yılına kadar, diğer
linyit kaynaklarının 2018 yılına kadar elektrik enerjisi üretim amacıyla
kullanımı öngörülüyor.
Nükleer enerji
Elektrik enerjisi üretimi içerisinde nükleer santralların payının 2020 yılına
kadar asgari yüzde 8, 2030 yılına kadar ise yüzde 20 olması hedefleniyor.
Yenilenebilir enerji kaynakları
Yenilenebilir kaynakların elektrik enerjisi üretimi içerisindeki payının 2020
yılına kadar en az yüzde 25 düzeyinde olması öngörülüyor. Bu çerçevede, teknik
ve ekonomik olarak değerlendirilebilecek tüm hidroelektrik potansiyeli 2023
yılına kadar elektrik enerjisi üretiminde kullanılacak. (HES kurulu gücü en az
30 bin MW olacak)
Rüzgar enerjisi kurulu gücünün ise 2013 yılında 11 bin, 2015 yılında 15 bin,
2020 yılında en az 20 bin MW olması hedefleniyor. Elektrik enerjisi üretimi için
uygun olduğu belirlenen 600 MW'lik jeotermal potansiyelin tümünün de 2020 yılına
kadar işletmeye alınması öngörülüyor.
Doğalgazın payı azalacak
Yerli ve yenilenebilir enerji kaynaklarının kullanımı için alınacak tedbirler
sonucunda, elektrik üretiminde doğalgazın payının 2020 yılına kadar yüzde 30'un
altına düşürülmesi hedefleniyor.
İthal kömürün payı da yerli kaynakların kullanımında gelişmeye bağlı olarak,
arz güvenliği ve dışa bağımlılık oranı açısından değerlendirilecek.
Verimlilik ve tasarruf
Elektrik motorlarının, klimaların, elektrikli ev aletlerinin ve ampullerin
sınıflandırılmasına ve asgari verimlerinin belirlenmesine ilişkin usul ve
esaslar Sanayi ve Ticaret Bakanlığı tarafından belirlenecek ve asgari sınırları
sağlamayanların satışına izin verilmemesine yönelik düzenlemeler
yapılacak.